<p>ପାଇନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ମସ୍ତିଷ୍କର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଅଙ୍ଗ<em>, </em>ଯାହା ମେଲାଟୋନିନ୍ ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରି ଶରୀରର ଦୈନିକ ଜୈବିକ ସମୟଛନ୍ଦକୁ ସମନ୍ୱୟ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଲେଖାରେ ପାଇନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିର ଗଠନ<em>, </em>ମେଲାଟୋନିନ୍ ତିଆରି ଓ ସ୍ରାବ<em>, </em>ଆଲୋକରୁ ମସ୍ତିଷ୍କର ଜୈବିକ ଘଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନାୟୁପଥ<em>, </em>ଏବଂ ନିଦ୍ରା&ndash;ଜାଗରଣ ଚକ୍ର ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କକୁ ସରଳ ଓଡ଼ିଆରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ରେଟିନାର ଆଲୋକସମ୍ବେଦନଶୀଳ କୋଷରୁ ସୁପ୍ରାକିଆଜ୍ମାଟିକ୍ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସ୍ନାୟୁପଥ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଇନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ସୂଚନା ମେଲାଟୋନିନ୍ ସ୍ରାବର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାରର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଶରୀରର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସମୟ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଏହାର ଚିକିତ୍ସାଗତ ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଶେଷତଃ ଜେଟ୍ ଲାଗ୍ ଓ କିଛି ସର୍କାଡିଆନ୍ ସମୟଛନ୍ଦ ବିକାରରେ ଦେଖାଯାଏ। ନ୍ୟୁରୋଲୋଜି ଓ ମନୋଚିକିତ୍ସାରେ ମେଲାଟୋନିନ୍&zwnj;ର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଭୂମିକା<em>, </em>ଏହାର ଆଣ୍ଟିଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟ୍ ପ୍ରଭାବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଗବେଷଣା ଚାଲିଛି<em>; </em>ତଥାପି ସମସ୍ତ ରୋଗ ପାଇଁ ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣିତ ଚିକିତ୍ସା ଭାବେ ଧରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ଲେଖାରେ କ୍ରୋନୋମେଡିସିନ୍<em>, </em>ନିୟମିତ ଆଲୋକ&ndash;ଅନ୍ଧକାର ଚକ୍ର ଓ ନିଦ୍ରା ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚିତ। &lsquo;ତୃତୀୟ ନୟନ&rsquo; ସହ ପାଇନିଆଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନରୁ ପୃଥକ୍ ରଖି ବୁଝିବା ଏହି ଲେଖାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଏହା ସହିତ ଲେଖାଟି ଆଲୋକର ସମୟ<em>, </em>ଜୈବିକ ଘଡ଼ିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଋତୁକାଳୀନ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ପାରମ୍ପରିକ ଧାରଣା ଓ ଆଧୁନିକ ନ୍ୟୁରୋସାଇନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ସମୟରେ ପ୍ରମାଣିତ ଜୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଅର୍ଥକୁ ଅଲଗା<em> ରଖାଯାଇଛି।</em></p>